Wie rekeningen niet meer kan betalen, krijgt te maken met een vast traject: herinneringen, incassokosten, soms een rechtszaak en beslag. Tegelijk bestaan er wettelijke regels die schuldenaren beschermen, en hulp via de gemeente en de rechter. Dit artikel geeft een overzicht.

Herinnering en incassokosten

Een schuldeiser die een rekening niet betaald krijgt, kan zelf aanmanen of een incassobureau inschakelen. Voor consumenten gelden wettelijke regels:

  • De schuldeiser stuurt eerst minimaal één betalingsherinnering. Daarin staat hoe hoog de incassokosten worden als niet op tijd wordt betaald.
  • Na die herinnering is er 14 dagen de tijd om alsnog te betalen zonder incassokosten.
  • De incassokosten zijn wettelijk gemaximeerd: 15% over de eerste € 2.500, 10% over de volgende € 2.500, 5% over de volgende € 5.000, 1% over de volgende € 190.000 en 0,5% daarboven. Het minimum is € 40.

Een incassobureau mag geen beslag leggen. Dat mag alleen een gerechtsdeurwaarder.

Rechtszaak en deurwaarder

Blijft betaling uit, dan kan de schuldeiser via een gerechtsdeurwaarder een dagvaarding laten uitbrengen. De kantonrechter kan de schuldenaar veroordelen tot betaling van de schuld plus kosten. Met dat vonnis, of met een dwangbevel van een overheidsinstantie, kan een gerechtsdeurwaarder beslag leggen op:

  • loon of uitkering;
  • het tegoed op een bankrekening;
  • spullen, en eventueel een woning.

Op sommige zaken mag geen beslag worden gelegd, zoals het bed, eten en drinken en de kleren die iemand draagt. Deurwaarders melden beslagen aan bij het Digitaal beslagregister.

De beslagvrije voet

Bij beslag op inkomen heeft de schuldenaar recht op een minimumbedrag om van te leven: de beslagvrije voet. De beslaglegger berekent deze en stuurt een overzicht. Minimaal 5% van het netto-inkomen gaat naar de schuldeisers. Klopt het bedrag niet, bijvoorbeeld door hoge woon- of zorgkosten of een gewijzigde situatie, dan kan contact worden opgenomen met de beslaglegger, bij voorkeur binnen vier weken. De beslagvrije voet gaat niet automatisch omhoog, behalve bij een bijstandsuitkering.

Vanaf 1 januari 2026 is de berekening veranderd door nieuwe huurtoeslagregels. De beslagvrije voet kan daardoor in 2026 lager uitvallen dan in 2025.

Klachten over een deurwaarder

Een klacht over een gerechtsdeurwaarder gaat eerst naar het deurwaarderskantoor. Daarna kan een klacht worden ingediend bij de Kamer voor Gerechtsdeurwaarders; dat kost € 50. Een klacht over een ambtshandeling, zoals loonbeslag, kan ook bij de Nationale ombudsman.

Schuldhulpverlening via de gemeente

Elke gemeente biedt schuldhulpverlening op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Na een melding hoort de inwoner binnen vier weken welke hulp mogelijk is. Bij een bedreigende situatie, zoals een dreigende ontruiming of afsluiting van gas, water of elektriciteit, volgt binnen drie dagen hulp. De gemeente kan proberen met alle schuldeisers een regeling te treffen (het minnelijk traject).

Wettelijke schuldsanering (Wsnp)

Lukt een minnelijke regeling niet, dan kan de rechter iemand toelaten tot de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). Het verzoek wordt samen met de schuldhulpverlener van de gemeente ingediend. Sinds 1 juli 2023 duurt de Wsnp in principe 18 maanden. Daarna kan de rechter een schone lei geven: de schulden die onder de regeling vallen, zijn dan niet meer afdwingbaar. Er gelden voorwaarden, zoals 'goede trouw' in de afgelopen drie jaar.

Gesubsidieerde rechtsbijstand

Voor juridische hulp, bijvoorbeeld bij een betwiste vordering of een rechtszaak, bestaat bij een laag inkomen gesubsidieerde rechtsbijstand. De advocaat vraagt deze aan bij de Raad voor Rechtsbijstand. Er geldt bijna altijd een eigen bijdrage, afhankelijk van inkomen en vermogen.

Voor vragen over uw eigen situatie kunt u via jouwrechtzoeker.nl een gecontroleerde professional vinden.