Een echtscheiding beëindigt een huwelijk. Daarvoor is altijd een uitspraak van de rechter nodig. Dit artikel beschrijft hoe de procedure in Nederland verloopt. Voor het beëindigen van een geregistreerd partnerschap gelden deels andere regels.

De grond voor echtscheiding

Volgens de wet wordt echtscheiding uitgesproken op verzoek van één van de echtgenoten als het huwelijk duurzaam ontwricht is (artikel 1:151 Burgerlijk Wetboek). Eén partner kan de scheiding dus ook aanvragen als de ander dat niet wil. De andere partner kan wel verweer voeren, bijvoorbeeld over alimentatie, de woning of de kinderen.

Drie vormen van scheiding

De rechter kent drie vormen:

  • echtscheiding: het huwelijk eindigt definitief;
  • scheiding van tafel en bed: de partners blijven officieel getrouwd, maar leven apart en hun financiën worden gescheiden;
  • ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed.

De procedure is in grote lijnen hetzelfde.

Gezamenlijk of eenzijdig verzoek

  • Bij een gezamenlijk verzoek dienen beide partners één verzoekschrift in. Zij zijn het over alle afspraken eens. Zij kunnen samen één advocaat nemen. De scheiding kan dan vaak worden uitgesproken zonder zitting.
  • Bij een eenzijdig verzoek vraagt één partner de rechtbank om het huwelijk te ontbinden. Beide partners hebben dan een eigen advocaat. De andere partner kan verweer voeren en zelf verzoeken doen. Beide partners krijgen een uitnodiging voor een zitting.

Altijd een advocaat

Voor het indienen van een verzoek tot scheiding is altijd een advocaat nodig. Een mediator kan helpen om afspraken te maken, maar kan het verzoekschrift niet zelf bij de rechtbank indienen. Partners kunnen samen één advocaat nemen of ieder een eigen advocaat.

Wat er geregeld wordt

Bij een scheiding komen onder meer deze onderwerpen aan bod:

  • de verdeling van geld, woning en spullen; dit hangt af van de vraag of het huwelijk in (beperkte) gemeenschap van goederen of onder huwelijkse voorwaarden is gesloten;
  • partneralimentatie en kinderalimentatie;
  • bij minderjarige kinderen: het verplichte ouderschapsplan.

Afspraken kunnen worden vastgelegd in een echtscheidingsconvenant. Dat is niet verplicht. Een ouderschapsplan is bij minderjarige kinderen wel verplicht. De rechter kan het convenant en het ouderschapsplan aan de uitspraak toevoegen.

Wie na 1 januari 2018 is getrouwd, is in beginsel getrouwd in beperkte gemeenschap van goederen. Daarvoor was algehele gemeenschap van goederen de standaard.

Tijdelijke afspraken

Zaken die niet kunnen wachten, zoals wie tijdens de procedure in de woning blijft, kunnen partners tijdelijk samen afspreken. Lukt dat niet, dan kan de advocaat de rechter om een tijdelijke voorziening vragen. Als die vóór het scheidingsverzoek wordt aangevraagd, dient het scheidingsverzoek binnen vier weken na de tijdelijke beslissing te volgen.

Kosten

Bij het indienen van een verzoek tot echtscheiding betaalt de verzoeker griffierecht aan de rechtbank. Volgens Rechtspraak.nl is dat € 341. Het griffierecht wordt elk jaar vastgesteld en moet binnen vier weken na indiening betaald zijn. Daarnaast zijn er kosten voor de advocaat en eventueel een mediator. Bij een laag inkomen is een tegemoetkoming mogelijk via gesubsidieerde rechtsbijstand, en kan de gemeente bijzondere bijstand verlenen voor het griffierecht.

Uitspraak en inschrijving

De rechter doet uitspraak in een beschikking. Het huwelijk is pas definitief beëindigd als die beschikking is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand van de gemeente waar het huwelijk is gesloten. Die inschrijving moet binnen zes maanden na de uitspraak gebeuren. Gebeurt dat niet op tijd, dan eindigt het huwelijk niet. Een scheiding van tafel en bed wordt binnen zes maanden ingeschreven in het huwelijksgoederenregister.

Na de scheiding

Ook na de scheiding kunnen afspraken over alimentatie, zorgregeling of gezag worden gewijzigd als de omstandigheden veranderen. Voor zulke procedures bij de rechtbank is ook een advocaat verplicht.

Voor vragen over uw eigen situatie kunt u via jouwrechtzoeker.nl een gecontroleerde professional vinden.