Wie rekeningen niet kan betalen, krijgt te maken met aanmaningen, incassobureaus en soms een gerechtsdeurwaarder. Voor elk van die stappen gelden wettelijke regels. Daarnaast bestaan er regelingen om uit de schulden te komen: gemeentelijke schuldhulpverlening, de wettelijke schuldsanering (Wsnp) en, in bepaalde gevallen, faillissement. Dit overzicht beschrijft de hoofdlijnen.

Aanmaning en incassokosten

Een schuldeiser mag pas incassokosten in rekening brengen nadat hij minimaal één betalingsherinnering heeft gestuurd. Daarin krijgt de schuldenaar 14 dagen de tijd om de rekening alsnog zonder extra kosten te betalen. In die herinnering moet staan hoe hoog de incassokosten worden als niet op tijd wordt betaald.

De wet bepaalt hoe hoog incassokosten maximaal mogen zijn:

  • 15% over de eerste € 2.500;
  • 10% over de volgende € 2.500;
  • 5% over de volgende € 5.000;
  • 1% over de volgende € 190.000;
  • 0,5% over het bedrag boven € 200.000.

Er geldt een minimum van € 40. Naast incassokosten mag rente in rekening worden gebracht, maar geen aparte aanmaningskosten, herinneringskosten of administratiekosten.

Wat een incassobureau wel en niet mag

Een incassobureau mag namens een schuldeiser herinneringen sturen. Een incassobureau mag volgens de wet geen beslag leggen op spullen of loon en ook geen dagvaarding uitbrengen. Dat zijn bevoegdheden van een gerechtsdeurwaarder.

Van dagvaarding tot beslag

Blijft betaling uit, dan kan een gerechtsdeurwaarder een dagvaarding uitbrengen. De rechter kan de schuldenaar veroordelen tot betaling van de schuld plus kosten. Met dat vonnis kan een gerechtsdeurwaarder beslag leggen, bijvoorbeeld op een deel van het inkomen of de uitkering, op een bankrekening, op de inboedel of eventueel op een woning.

De beslagvrije voet

Bij beslag op inkomen heeft de schuldenaar recht op een minimumbedrag om van te leven: de beslagvrije voet. De beslaglegger berekent dit bedrag en stuurt daarover een brief. De hoogte hangt af van onder meer de leefsituatie en het inkomen. Minimaal 5% van het netto-inkomen gaat naar de schuldeisers.

Vanaf 1 januari 2026 is de berekening veranderd doordat de regels van de huurtoeslag zijn gewijzigd; de beslagvrije voet kan daardoor lager uitvallen dan in 2025. Het bedrag in een concrete situatie staat op het overzicht van de beslaglegger en kan worden nagerekend met de rekentool op uwbeslagvrijevoet.nl. Klopt het bedrag niet, dan kan contact worden opgenomen met de beslaglegger, bij voorkeur binnen 4 weken. Een verhoging gaat niet automatisch, behalve bij een bijstandsuitkering.

Schuldhulpverlening door de gemeente

Inwoners kunnen zich voor hulp bij schulden melden bij hun gemeente. Gemeenten krijgen geld van de Rijksoverheid om deze hulp gratis aan te bieden en bepalen zelf hoe zij dat doen. Daarbij geldt:

  • binnen 4 weken na de melding hoort iemand welke hulp te verwachten is;
  • binnen 8 weken beslist de gemeente of er hulp komt;
  • bij een bedreigende situatie, zoals een dreigende huisuitzetting of afsluiting van gas, water of elektriciteit, helpt de gemeente binnen 3 dagen.

In een minnelijk traject maakt de gemeente of een schuldhulpverlener afspraken met de schuldeisers (schuldbemiddeling). Soms verstrekt de gemeente een saneringskrediet, waarmee alle schulden worden afgelost en alleen een schuld bij de gemeente overblijft. Gemeenten kunnen via de rechter ook een adempauze van maximaal 6 maanden afdwingen, waarin schuldeisers hun vorderingen niet opeisen.

Een gemeente kan schuldhulpverlening weigeren, bijvoorbeeld als iemand geen inwoner is of eerder schuldhulp heeft gehad. Tegen een besluit van de gemeente is bezwaar mogelijk.

Wettelijke schuldsanering (Wsnp)

Lukt een minnelijke regeling niet, bijvoorbeeld omdat schuldeisers niet meewerken, dan kan bij de rechtbank een verzoek tot toelating tot de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) worden gedaan. Dat verzoek wordt ingediend met hulp van de schuldhulpverlener van de gemeente; zelf indienen is niet mogelijk.

  • Sinds 1 juli 2023 duurt een Wsnp-traject in de regel 18 maanden (daarvoor 3 jaar). Onder bijzondere omstandigheden kan de termijn worden verlengd.
  • Een Wsnp-bewindvoerder houdt toezicht; de schuldenaar spaart zoveel mogelijk voor de schuldeisers.
  • Wie zich aan alle verplichtingen heeft gehouden, kan van de rechter een schone lei krijgen. Een aantal schulden valt daar niet onder, zoals bepaalde studieschulden en CJIB-vorderingen (behalve verkeersboetes).
  • Schulden die zijn ontstaan door fraude of een misdrijf kunnen tot afwijzing leiden.

Faillissement

Een persoon die is gestopt met betalen en twee of meer schulden heeft bij verschillende schuldeisers, waarvan minimaal één opeisbaar, kan zijn eigen faillissement aanvragen. Een advocaat is daarvoor niet verplicht en er is geen griffierecht. Ook schuldeisers kunnen een faillissement aanvragen. Na een faillietverklaring benoemt de rechtbank een curator, die het vermogen in kaart brengt en de opbrengst onder de schuldeisers verdeelt. Hoger beroep tegen een faillissementsuitspraak moet binnen 8 dagen, via een advocaat. Voor particulieren kan ook de Wsnp een mogelijkheid zijn.

Voor vragen over uw eigen situatie kunt u via jouwrechtzoeker.nl een gecontroleerde professional vinden.