Migratierecht (ook wel vreemdelingenrecht) bevat de regels over wie in Nederland mag verblijven, werken of zich mag vestigen, en over het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit. De belangrijkste wet is de Vreemdelingenwet 2000. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) beslist over aanvragen voor verblijf en naturalisatie. Dit overzicht beschrijft de hoofdlijnen; de exacte voorwaarden verschillen per verblijfsdoel en staan op ind.nl.

Verblijfsvergunningen

Een verblijfsvergunning wordt altijd aangevraagd voor een bepaald verblijfsdoel. Voorbeelden zijn verblijf bij een partner of familielid, werk, studie en asiel. Voor elk verblijfsdoel gelden eigen voorwaarden, bijvoorbeeld over inkomen, documenten en de duur van het verblijf. Wie een vergunning heeft, kan die op tijd laten verlengen; de IND beoordeelt dan opnieuw of aan de voorwaarden wordt voldaan.

Partner naar Nederland

Voor een verblijfsvergunning bij een partner gelden onder meer deze voorwaarden:

  • Leeftijd: beide partners zijn 21 jaar of ouder. Waren de partners al getrouwd voordat een van beiden buiten Nederland ging wonen, dan geldt 18 jaar.
  • Relatie: de partners zijn getrouwd, geregistreerd partner of hebben een ongehuwde relatie die aantoonbaar is.
  • Inkomen: de partner in Nederland (de referent) voldoet aan de inkomenseisen van de IND. De bedragen worden periodiek aangepast en staan op de website van de IND.
  • Inburgering in het buitenland: de partner die naar Nederland komt, haalt in de regel eerst het basisexamen inburgering buitenland, tenzij een vrijstelling of ontheffing geldt.
  • Mvv: vaak is een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) nodig om Nederland in te reizen. De mvv en de verblijfsvergunning worden dan tegelijk aangevraagd.

Voor gezinsleden van EU-burgers en voor gezinshereniging na asiel gelden andere regels.

Asiel

Wie in Nederland bescherming vraagt, meldt zich bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Wie per vliegtuig of boot aankomt en de grenscontrole nog niet is gepasseerd, meldt zich bij het aanmeldcentrum Schiphol. Asiel aanvragen is gratis.

Na een korte fase van registratie en voorbereiding bepaalt de IND welke procedure van toepassing is. In de gewone procedure volgt een persoonlijk gehoor met een onafhankelijke tolk. De aanvrager krijgt via de Raad voor Rechtsbijstand meestal kosteloos een advocaat toegewezen. De IND beslist in die procedure binnen 6 maanden; in bepaalde gevallen kan die termijn met ten hoogste 6 maanden worden verlengd.

Sinds juni 2026 gelden in verband met het Europese Migratiepact nieuwe procedures. Voor aanvragen van vóór 12 juni 2026 kan een andere procedure gelden. De actuele stappen staan op de website van de IND.

Naturalisatie

Naturalisatie is de procedure om Nederlander te worden. De IND noemt onder meer deze voorwaarden:

  • de aanvrager is 18 jaar of ouder;
  • de aanvrager woont al 5 jaar aaneengesloten in het Koninkrijk der Nederlanden met een geldige verblijfsvergunning en heeft verlengingen steeds op tijd aangevraagd (er zijn uitzonderingen);
  • de aanvrager heeft een geschikte verblijfsgrond, bijvoorbeeld een vergunning voor onbepaalde tijd of een vergunning met een niet-tijdelijk verblijfsdoel;
  • de aanvrager heeft het inburgeringsexamen gehaald, ten minste op niveau A2, tenzij een vrijstelling geldt;
  • de aanvrager is geen gevaar voor de openbare orde of de nationale veiligheid;
  • de aanvrager doet afstand van de huidige nationaliteit, tenzij een uitzondering geldt.

De aanvraag wordt ingediend bij de gemeente waar de aanvrager woont. De gemeente stuurt het dossier door naar de IND. De IND heeft een beslistermijn van 12 maanden, die kan worden verlengd. Na een positieve beslissing wordt iemand pas Nederlander na het bijwonen van de naturalisatieceremonie.

Bezwaar en beroep

Tegen veel beslissingen van de IND is bezwaar mogelijk, bijvoorbeeld bij een machtiging tot voorlopig verblijf, een verblijfsvergunning regulier, een verzoek om de Nederlandse nationaliteit of een inreisverbod. In de beschikking staat vóór welke datum het bezwaar binnen moet zijn. Een bezwaarschrift bevat de naam en het adres van de indiener, de datum, de beslissing waartegen het bezwaar is gericht, de reden van het bezwaar en een handtekening. Een advocaat, wettelijk vertegenwoordiger, gemachtigde of de referent kan het bezwaar ook indienen.

In de beschikking staat ook of de aanvrager de uitkomst van het bezwaar in Nederland mag afwachten. Is dat niet zo, dan kan bij de rechter een voorlopige voorziening worden gevraagd. Volgens de IND gebeurt dat binnen 24 uur na ontvangst van de beschikking.

Wordt het bezwaar ongegrond verklaard, of is een aanvraag voor een verblijfsvergunning asiel afgewezen, dan is beroep bij de rechtbank mogelijk. Bij een asielaanvraag is er geen bezwaarfase.

Rechtsbijstand

Mensen met een laag inkomen en weinig vermogen kunnen onder voorwaarden gesubsidieerde rechtsbijstand krijgen via de Raad voor Rechtsbijstand. De advocaat vraagt deze toevoeging aan; in de regel geldt een eigen bijdrage. In asielzaken wordt een advocaat meestal kosteloos toegewezen.

Voor vragen over uw eigen situatie kunt u via jouwrechtzoeker.nl een gecontroleerde professional vinden.