In Nederland zijn verschillende soorten juridische professionals actief. Niet elk juridisch probleem vraagt om een advocaat, en niet iedere juridisch adviseur is advocaat. Dit overzicht beschrijft welke beroepen er zijn, hoe registratie en toezicht zijn geregeld en welke regelingen er bestaan voor mensen met een laag inkomen.

Advocaat

  • Beschermde titel. Alleen wie is ingeschreven op het tableau van de Nederlandse orde van advocaten (NOvA) mag de titel 'advocaat' voeren.
  • Registratie controleren. In de zoekmachine Zoekeenadvocaat.nl van de NOvA staan alle in Nederland ingeschreven advocaten. Er kan worden gezocht op naam, plaats, rechtsgebied en op advocaten die zaken op basis van een toevoeging behandelen. Op de website van de NOvA staat ook een lijst van advocaten die door de tuchtrechter zijn geschrapt of onvoorwaardelijk geschorst.
  • Beroepseisen. Ingeschreven advocaten moeten onder meer jaarlijks opleidingspunten halen, zich aan de gedragsregels houden en een beroepsaansprakelijkheidsverzekering hebben.
  • Geheimhouding. Advocaten hebben een wettelijke geheimhoudingsplicht en een verschoningsrecht.
  • Wanneer verplicht? In sommige procedures is een advocaat verplicht, bijvoorbeeld bij een echtscheiding en bij hoger beroep in civiele zaken. Bij de kantonrechter en in een bestuursrechtelijke beroepsprocedure bij de rechtbank is een advocaat niet verplicht.

Notaris

Een notaris wordt benoemd bij Koninklijk Besluit, na een studie notarieel recht, een stage en een beroepsopleiding. Een notaris legt afspraken officieel vast, bijvoorbeeld in een contract of een testament. Soms is een notaris verplicht, bijvoorbeeld bij de oprichting van een besloten vennootschap (bv) en bij de koop of verkoop van een woning. Onpartijdigheid is een kernwaarde van het notariaat. Klachten over een notaris kunnen worden voorgelegd aan de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) voor bemiddeling, aan de Geschillencommissie notariaat (voor zaken tot € 10.000) of aan de Kamer voor het notariaat, die de tuchtrechtregels toepast.

Mediator

Een mediator helpt partijen om samen een oplossing te vinden, zonder dat een rechter beslist. Mediation wordt onder meer gebruikt bij scheidingen, arbeidsconflicten en burenruzies. De titel 'mediator' is niet wettelijk beschermd. De Mediatorsfederatie Nederland (MfN) beheert het MfN-register. Mediators in dat register hebben hun kwaliteiten met toetsen aangetoond, volgen bijscholing en vallen onder een klachtenregeling en onafhankelijk tuchtrecht voor mediators.

Andere juridische dienstverleners

Naast advocaten en notarissen zijn er juristen en andere juridische adviseurs, bijvoorbeeld bij rechtsbijstandverzekeraars, vakbonden of zelfstandige adviesbureaus. Voor hen gelden niet de beroepsregels en het tuchtrecht van de advocatuur of het notariaat. In de voorwaarden van de dienstverlener staat welke klachtenregeling en verzekering van toepassing zijn.

Gesubsidieerde rechtsbijstand (toevoeging)

Volgens de NOvA heeft iedereen in Nederland recht op rechtsbijstand als die noodzakelijk is. Wie de kosten niet zelf kan betalen, kan onder voorwaarden een toevoeging krijgen: een bijdrage van de overheid in de kosten van een advocaat of mediator.

  • De Raad voor Rechtsbijstand beslist over de toevoeging.
  • De advocaat of mediator vraagt de toevoeging samen met de rechtzoekende aan.
  • Er geldt bijna altijd een eigen bijdrage, die afhangt van inkomen en vermogen. De Raad voor Rechtsbijstand ontvangt deze gegevens van de Belastingdienst.
  • De inkomensgrenzen worden jaarlijks vastgesteld en staan op de website van de Raad voor Rechtsbijstand.

Bij een laag inkomen kan de gemeente in sommige gevallen bijzondere bijstand geven voor griffiekosten. Daarnaast kan een rechtsbijstandverzekering juridische hulp dekken; wat gedekt is, staat in de polisvoorwaarden.

Toewijzing bij aanhouding

Iedereen mag in Nederland zijn eigen advocaat kiezen. Wie door de politie wordt aangehouden, krijgt een advocaat toegewezen die piketdienst heeft. De deken van de lokale orde van advocaten kan in specifieke gevallen ook een advocaat toewijzen.

Klachten over een advocaat

Wie niet tevreden is over een advocaat, kan de klacht eerst met de advocaat zelf bespreken. Daarnaast zijn er andere routes, zoals de klachtenregeling van het kantoor en het tuchtrecht. Informatie daarover staat op de website van de NOvA.

Voor vragen over uw eigen situatie kunt u via jouwrechtzoeker.nl een gecontroleerde professional vinden.