Familierecht gaat over relaties binnen een gezin: huwelijk en geregistreerd partnerschap, echtscheiding, gezag over kinderen, omgang en alimentatie. Dit overzicht beschrijft hoe een echtscheiding in Nederland juridisch verloopt, wat er geregeld wordt en welke kosten er zijn.

Drie vormen van scheiding

De rechter kan drie vormen van scheiding uitspreken:

  • Echtscheiding: het huwelijk eindigt definitief.
  • Scheiding van tafel en bed: de partners blijven officieel getrouwd, maar leven apart en hun financiën worden gescheiden. Een nieuw huwelijk of partnerschap is dan niet mogelijk. Een scheiding van tafel en bed kan later ongedaan worden gemaakt (verzoening).
  • Ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed.

Voor het ontbinden van een geregistreerd partnerschap gelden andere regels.

De procedure in hoofdlijnen

Voor een verzoek tot scheiding is altijd een advocaat nodig. Er zijn twee routes:

  • Gemeenschappelijk verzoek: de partners zijn het over alles eens en dienen samen één verzoekschrift in, eventueel via één advocaat. De scheiding kan dan vaak zonder zitting worden uitgesproken.
  • Eenzijdig verzoek: één partner vraagt de scheiding aan. De andere partner kan verweer voeren en zelf verzoeken doen. Beide partners worden uitgenodigd voor een zitting.

Een echtscheiding is pas definitief als de uitspraak van de rechter is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand van de gemeente waar het huwelijk is gesloten. Dat moet binnen 6 maanden na de uitspraak gebeuren. Gebeurt dat niet op tijd, dan eindigt het huwelijk niet.

Wat wordt er geregeld?

  • Verdeling van bezittingen: hoe geld, woning en spullen worden verdeeld, hangt af van de vraag of het huwelijk in (beperkte) gemeenschap van goederen of onder huwelijkse voorwaarden is gesloten. Wie na 1 januari 2018 is getrouwd, is in beperkte gemeenschap van goederen getrouwd, tenzij anders is afgesproken.
  • Kinderen: ouders met minderjarige kinderen zijn verplicht afspraken te maken over verzorging, opvoeding en kosten in een ouderschapsplan.
  • Alimentatie: heeft een ex-partner onvoldoende inkomen, dan kan partneralimentatie worden gevraagd. Voor kinderen kan kinderalimentatie worden gevraagd.
  • Echtscheidingsconvenant: partners kunnen hun afspraken vastleggen in een convenant. Dat is niet verplicht. De rechter kan het convenant en het ouderschapsplan bij de uitspraak voegen.

Alimentatie in het kort

Ouders hebben een onderhoudsplicht voor hun kinderen tot 21 jaar. De hoogte van de kinderalimentatie wordt vastgesteld door de rechter of door ouders samen afgesproken en door de rechter getoetst; het bedrag wordt jaarlijks aangepast.

Voor partneralimentatie die sinds 1 januari 2020 is afgesproken of vastgesteld, geldt een maximale duur van 5 jaar. Duurde het huwelijk korter dan 10 jaar, dan is de duur de helft van de huwelijksduur. Er zijn uitzonderingen, onder meer als er samen kinderen zijn (tot het jongste kind 12 jaar is) en bij huwelijken van meer dan 15 jaar. Voor afspraken van vóór 2020 gelden andere termijnen. De sinds 2020 geldende regels staan op de website van de Rijksoverheid.

Kinderen: gezag en omgang

Na een scheiding houden ouders in de regel samen het gezag. Een ouder kan de rechter vragen het gezag aan één ouder toe te kennen; de rechter doet dat alleen als dat in het belang van het kind is. Beide ouders hebben recht op omgang met hun kind, en het kind op omgang met beide ouders. Lukt het niet om afspraken te maken, dan kan de rechter een zorg- of omgangsregeling vaststellen.

Advocaat of mediator

Een advocaat of mediator kan helpen om afspraken te maken. Bij een mediator werken beide partners met dezelfde, onpartijdige bemiddelaar. Het verzoek tot echtscheiding zelf wordt altijd door een advocaat ingediend. Advocaten staan ingeschreven bij de Nederlandse Orde van Advocaten.

Kosten

Voor de echtscheidingsprocedure betaalt een verzoeker griffierecht aan de rechtbank. Rechtspraak.nl vermeldt voor het indienen van een verzoek een bedrag van € 341. Het griffierecht moet binnen 4 weken na het indienen van het verzoekschrift zijn betaald; anders kan de rechtbank besluiten de zaak niet inhoudelijk te behandelen.

Daarnaast zijn er kosten voor een advocaat en eventueel een mediator. Mensen die deze kosten niet of maar gedeeltelijk kunnen betalen, kunnen mogelijk een toevoeging krijgen van de Raad voor Rechtsbijstand. De advocaat of mediator vraagt die aan; vrijwel altijd geldt een eigen bijdrage die afhangt van inkomen en vermogen. Bij een laag inkomen kan de gemeente bijzondere bijstand verstrekken voor de griffiekosten.

Voor vragen over uw eigen situatie kunt u via jouwrechtzoeker.nl een gecontroleerde professional vinden.