Overwerk betekent dat iemand meer uren werkt dan in de arbeidsovereenkomst is afgesproken. De wet bevat geen losse regel die zegt dat overwerk altijd verplicht is, of juist altijd geweigerd kan worden. Het antwoord hangt af van de afspraken in de arbeidsovereenkomst en de cao, van de omstandigheden en van de wettelijke grenzen aan werktijden.

Welke wetsartikelen spelen een rol?

  • Instructierecht (artikel 7:660 BW). De werknemer houdt zich aan voorschriften over het verrichten van het werk die de werkgever geeft. Dat geldt alleen binnen de grenzen van de wet, de cao en de arbeidsovereenkomst.
  • Goed werkgeverschap en goed werknemerschap (artikel 7:611 BW). Werkgever en werknemer zijn verplicht zich als een goed werkgever en een goed werknemer te gedragen. Bij een verzoek om over te werken speelt dit aan beide kanten: het belang van het bedrijf en de persoonlijke omstandigheden van de werknemer.
  • Arbeidstijdenwet. Deze wet stelt grenzen aan het aantal uren per dienst en per week, ook als er wordt overgewerkt.

Komen werkgever en werknemer er samen niet uit, dan kan de rechter beoordelen of een opdracht tot overwerken binnen deze regels past.

Afspraken in contract en cao

Veel arbeidsovereenkomsten en cao's bevatten regels over overwerk: of het kan worden opgedragen, hoeveel uren, hoe ver van tevoren en hoe het wordt gecompenseerd. Die afspraken zijn het vertrekpunt. Afspraken in een arbeidsovereenkomst mogen niet ingaan tegen de wet of tegen een cao die voor de werknemer geldt.

Grenzen aan werktijden

Volgens de Rijksoverheid gelden voor werknemers van 18 jaar en ouder deze hoofdregels:

  • maximaal 12 uur per dienst;
  • maximaal 60 uur per week; hiervan mag ook een cao of bedrijfsregeling niet afwijken;
  • gemiddeld maximaal 55 uur per week over een periode van 4 weken;
  • gemiddeld maximaal 48 uur per week over een periode van 16 weken.

Een werkweek loopt van maandag 00.00 uur tot zondag 24.00 uur.

Rusttijden

  • Na een dienst geldt minimaal 11 uur aaneengesloten rust. Eén keer per 7 dagen mag dit worden ingekort tot 8 uur, als het werk dat noodzakelijk maakt.
  • Per week geldt minimaal 36 uur aaneengesloten rust. Een alternatief is 72 uur rust per periode van 14 dagen, die mag worden verdeeld in twee periodes van minimaal 32 uur.

Voor jongeren onder de 18 jaar, voor zwangere en pas bevallen werknemers en voor nachtdiensten gelden aparte regels. Ook voor sommige beroepen gelden afwijkende regels.

Betaling van overuren

Of overuren worden uitbetaald, met of zonder toeslag, of worden gecompenseerd in vrije tijd, staat meestal in de arbeidsovereenkomst of de cao. De Rijksoverheid vermeldt daarnaast:

  • de werkgever betaalt ook voor overwerk gemiddeld ten minste het wettelijk minimumuurloon;
  • over overuren wordt ook vakantiegeld berekend, over de volle waarde van de overuren, dus inclusief een eventuele overwerktoeslag.

Structureel overwerk

Wie langere tijd structureel meer uren werkt dan in het contract staat, kan volgens de Rijksoverheid het contract laten aanpassen. Bij onduidelijkheid over de arbeidsduur bestaat het rechtsvermoeden van arbeidsomvang. Daarbij wordt gekeken naar het gemiddelde aantal gewerkte uren per maand in de afgelopen 3 maanden. Is de werkgever het daar niet mee eens, dan ligt het bij de werkgever om aan te tonen dat het overwerk van tijdelijke aard was. Komen werkgever en werknemer er niet uit, dan beslist de rechter.

Daarnaast regelt de Wet flexibel werken dat een werknemer een verzoek kan doen om de arbeidsduur aan te passen. Die wet geldt niet voor werkgevers met minder dan 10 werknemers. Het verzoek wordt uiterlijk 2 maanden vooraf ingediend.

Samengevat

  • Of overwerk kan worden opgedragen, hangt af van contract, cao en omstandigheden, binnen de grenzen van het instructierecht en goed werkgeverschap.
  • De Arbeidstijdenwet stelt grenzen per dienst, per week en aan rusttijden.
  • Betaling of compensatie van overuren volgt meestal uit contract of cao; gemiddeld geldt ten minste het minimumuurloon.
  • Bij structureel overwerk kan het rechtsvermoeden van arbeidsomvang een rol spelen.

Voor vragen over uw eigen situatie kunt u via jouwrechtzoeker.nl een gecontroleerde professional vinden.