Een huwelijk kan in Nederland alleen worden beëindigd door een uitspraak van de rechter, gevolgd door inschrijving bij de gemeente. Dit artikel beschrijft hoe de procedure verloopt.
De wettelijke grond
De rechter spreekt de echtscheiding uit als het huwelijk duurzaam ontwricht is (artikel 1:151 Burgerlijk Wetboek). Een echtscheiding kan door beide echtgenoten samen of door één van hen worden aangevraagd.
Drie vormen van scheiding
- Echtscheiding: het huwelijk eindigt definitief.
- Scheiding van tafel en bed: de echtgenoten blijven officieel getrouwd, maar leven apart en hun financiën worden gescheiden.
- Ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed: het huwelijk wordt alsnog definitief beëindigd.
De procedure is in grote lijnen hetzelfde. Voor een geregistreerd partnerschap gelden andere regels.
Altijd een advocaat
Voor het indienen van een verzoek tot scheiding is altijd een advocaat nodig. Zijn de echtgenoten het over alles eens, dan kunnen zij samen één advocaat nemen. Bij een conflict heeft ieder een eigen advocaat nodig. Een mediator kan helpen bij het maken van afspraken.
Gezamenlijk verzoek zonder kinderen
- De advocaat dient het gezamenlijk verzoek in bij de rechtbank, met de echtscheidingsovereenkomst (convenant), een uittreksel uit de Basisregistratie Personen en een afschrift of uittreksel van de huwelijksakte.
- Er volgt geen zitting. De rechter doet direct uitspraak in een beschikking.
- De echtgenoten tekenen een akte van berusting: zij verklaren geen hoger beroep in te stellen. Dan kan de beschikking direct worden ingeschreven.
Met kinderen of bij een eenzijdig verzoek
Zijn er minderjarige kinderen, dan is een ouderschapsplan verplicht. Daarin staan afspraken over de verdeling van de zorg, de kosten en de manier waarop de ouders elkaar informeren. Voor kinderen van 18 tot 21 jaar zijn afspraken over onderhoud en studie verplicht.
Is één echtgenoot het niet eens met de scheiding of de gevolgen? Dan kan de ander een eenzijdig verzoek indienen.
- De andere echtgenoot kan binnen 6 weken na ontvangst een verweerschrift indienen. Woont hij in het buitenland of is zijn adres onbekend, dan is dat 3 maanden. Ook voor verweer is een advocaat nodig.
- Wie geen verweer wil voeren, kan een referteverklaring indienen: de beslissing wordt dan aan de rechter overgelaten.
- Reageert de andere echtgenoot niet, dan beslist de rechter over de scheiding en de bijbehorende verzoeken, zoals alimentatie of omgang.
Als er een zitting nodig is, krijgen beide echtgenoten een oproep. De rechter kan ook beoordelen of de zaak geschikt is voor mediation.
Verdeling
Wat verdeeld of verrekend wordt, hangt af van de vraag of het huwelijk in (beperkte) gemeenschap van goederen is gesloten of onder huwelijkse voorwaarden. De rechter kan over de verdeling beslissen tegelijk met de scheiding. Dit kan ook later in een aparte procedure, waarvoor apart wordt betaald.
Inschrijving binnen 6 maanden
Het huwelijk eindigt pas als de beschikking is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand van de gemeente waar het huwelijk is gesloten. Het verzoek tot inschrijving wordt uiterlijk 6 maanden nadat de beschikking definitief is geworden gedaan. Gebeurt dat niet, dan verliest de beschikking haar kracht (artikel 1:163 Burgerlijk Wetboek). De datum van inschrijving is van belang voor onder meer partneralimentatie en pensioen.
Een beschikking over scheiding van tafel en bed wordt niet bij de gemeente ingeschreven, maar in het huwelijksgoederenregister.
Kosten
- Griffierecht: voor het indienen van het verzoek bij de rechter is dat volgens de Rechtspraak € 341. Het griffierecht wordt binnen 4 weken betaald.
- Advocaat en eventueel mediator: de kosten verschillen per kantoor.
- Bij een laag inkomen kan de gemeente bijzondere bijstand geven voor griffiekosten. De Raad voor Rechtsbijstand kan een deel van de advocaat- of mediatorkosten vergoeden (toevoeging), afhankelijk van inkomen en vermogen.
Voor vragen over uw eigen situatie kunt u via jouwrechtzoeker.nl een gecontroleerde professional vinden.